زبان قدرتمند فارسی ازبین‌رفتنی نیست

زبان و ادبیات فارسی جزء جدایی‌ناپذیر فرهنگ و تاریخ مردم کشور افغانستان محسوب می شود؛ اما در ادوار مختلف تاریخ این کشور، حاکمان بازی سیاسی با آن کرده اند.
روند فارسی ستیزی، با روی‌کار آمدن طالبان، یک بار دیگر در این کشور، باز هم تشدید شده و بسیاری از مقام‌های این گروه برخلاف این که خوب می دانند اکثریت ساکنان این سرزمین، پشتون‌ها نیستند و برای ارتباط برقرار کردن با آنها باید به زبان فارسی تکلم کنند، از این کار سر باز می زنند.
در همین راستا بنیاد سعدی در گفت‌وگویی تخصصی و مجازی با احمدغنی خسروی، رئیس سابق دانشکده‌ ادبیات و علوم انسانی دانشگاه دولتی هرات و استاد و محقق زبان و ادبیات فارسی در دانشگاه بارت برلین، به بررسی «وضعیت زبان فارسی در افغانستان امروز» پرداخته است.
فارسی، زبان اول مردم افغانستان به حساب می‌آید
«احمدغنی خسروی» در این گفت‌وگوی مجازی، ریشه زبان فارسی را در کشور افغانستان، بسیار بسیار قدیمی دانست و گفت: از جمله مناطقی که می‌شود جزو زادگاه لهجه دری در زبان فارسی به حساب بیاوریم، شمال و شرق خراسان است؛ مناطقی که شامل بدخشان، بلخ، تخار و ولایاتی از این دست می‌شود.
او تأکید کرد: در کشوری که زبان فارسی این همه قدمت دارد، نمی‌شود به آسانی این زبان را نادیده گرفت. به‌ویژه این‌که همه مردم بدون استثناء، از هر قوم و زبانی هم که باشند، فارسی، زبان اول آنها به حساب می‌آید.
زبان فارسی، قرن‌ها در افغانستان حکومت کرده و قرن‌های بعد هم حکومت می‌کند
این استاد و محقق زبان و ادبیات فارسی، با برجسته‌سازی اهمیت زبان فارسی گفت: باور من این است که همیشه زبان‌های قوی با همان قوت، در جایگاه خود باقی می‌مانند. زبان فارسی قدرتمند است و حتی اگر در این سرزمین بی‌مهری‌هایی نسبت به آن صورت بگیرد، فارسی، زبان همه است. قرن‌ها حکومت کرده و قرن‌های بعد هم در افغانستان حکومت خواهد کرد و نمی‌شود چنین درخت قوی و نیرومندی را حذف و زبان دیگری را که فرزند این زبان است، جایگزین آن کنیم.
احمدغنی خسروی، برای نشان‌دادن قدرت زبان فارسی به ایستادگی و ماندن آن در برابر زبان عربی اشاره کرد و گفت: زبان عربی به عنوان یک زبان قدرتمند آمد و ده‌ها و صدها زبان را در مسیر خود حذف و نابود کرد؛ از زبان سریانی گرفته تا زبان قبطی

و نبطی و زبان‌های دیگر که در کشورهایی مثل لیبی، مراکش، مصر و امثال آنها وجود داشت؛ اما زبان فارسی نابود نشد و توانست در برابر هجوم زبان قدرتمند عربی که دو پشتوانه‌ قوی دین و پشتوانه بسیار بزرگ جغرافیایی داشت، مقاومت کند.
این نشان می‌دهد که زبان فارسی چنان بنیان قوی و قدرتمندی داشته که توانسته است در برابر هجوم و سلطه زبان عربی باقی بماند.
وی افزود: آنچه باعث شد زبان فارسی بتواند در مقابل زبان عربی ایستاد بشود، این بود که پشتوانه بسیار قوی داشت: مثل پهلوی ساسانی، پهلوی اشکانی، سغدی، تخاری، خوارزمی و اوستایی. تمام زبان‌ها در مسیر زبان عربی حذف شدند، اما فارسی زبان‌ها برای حفظ زبان خود، دست به ایجاد لهجه دری زدند.
بنا به گفته دکتر معین، لهجه دری در شمال خراسان ایجاد می شود که بلخ و بدخشان و خوارزم و سمرقند و بخارا باشد. بعد همین لهجه دری می‌آید و از مسیر کابل و بامیان و هرات و نیشابور تا به فارس می‌رسد؛ سپس لهجه اصلی زبان فارسی می‌شود که امیرخسرو از آن یاد می‌کند.
دکتر خسروی، با جداخواندن زبان دری و تاجیکی از زبان فارسی، مخالفت کرد و گفت: ما یک زبان داریم که زبان فارسی و با لهجه‌های مختلف است. ریشه‌ اصلی و مادر همه این لهجه‌ها هم زبان فارسی است.
زبان فارسی زبان همه دانشگاه‌های افغانستان است
رئیس سابق دانشکده‌ ادبیات و علوم انسانی دانشگاه دولتی هرات، در توصیف وضعیت امروز زبان فارسی در افغانستان اظهار داشت: افغانستان درمجموع ۳۲ دانشگاه دولتی و حدود 120 دانشگاه خصوصی دارد و تدریس در همه این دانشگاه‌ها به زبان فارسی است. اساتید ما حتی در مناطق پشتون‌نشین، اغلب به زبان فارسی تدریس می‌کنند؛ برای این‌که همین ظرفیت در زبان فارسی وجود دارد و اگر احیاناً بخواهیم زبان دانشگاه‌ها را به زبان پشتو تغییر بدهیم (حداقل در مناطق پشتون‌نشین) نیاز به زمان و هزینه بسیار زیادی دارد و از طرفی فعلاً ظرفیت لازم هم وجود ندارد تا این تغییر را انجام بدهیم. اکثریت اساتید دانشگاه‌های ما رساله‌های علمی خود را به زبان فارسی می‌نویسند و اساتید راهنمای آنها هم فارسی‌زبان هستند.
حذف زبان فارسی ناممکن است
خسروی درباره‌ ماندگاری زبان فارسی در افغانستان، بر این باور است: زبان یک امر طبیعی است و تا زمانی که خود زبان، به تغییر و تحول ادامه بدهد، حذف و مرگ چنین زبانی ناممکن است.
ما تا سال ۲۰۵۰ شاهد مرگ یک هزار زبان در دنیا خواهیم بود و به دست ما هم نیست. هیچ کاری کرده نمی‌توانیم. علتش این است که زبان‌های قوی، زبان‌های ضعیف را حذف می‌کنند اما زبان فارسی جزو زبان‌هایی نیست که به هر بادی بلرزد.
وی در ادامه این گفت‌وگو به آسیب‌شناسی زبان فارسی در وضعیت امروز افغانستان پرداخت و با بررسی ورود چشمگیر واژگان انگلیسی به زبان فارسی، از تأثیر مهاجرت مردم افغانستان به پاکستان و کشورهای انگلیسی‌زبان، بر ورود اصطلاحات انگلیسی و اردو در فرهنگ زبان فارسی بین مردم کشور سخن گفت. https://panjshirnews.com/vdcicray2t1aq.bct.html